Sidebar

Søk etter slektskilde

19
man, nov
4 Nye artikler

Kviteseid bygdesoge bind 3

Innholdsfortengelse / Register
Tilbake til bygdebøker i Telemark

Innhold

 INNHALDSOVERSYN     5
 Tabelloversyn   13
 Soga om Kviteseid bygdesoge   15
 Forfattarens fyreord   18
 FYRRHISTORISK TID (7000 f.Kr.-1050 e.Kr.)   21
     Frå jegerflokkar til gardsfolk   21
          Eldre steinalder   21
          Yngre steinalder   22
          Bronsealder    24
     Kor gamle er då gardane i Kviteseid?   26
               Funn på Lundevall   26
               Gardssamfunnet i eldre jernalder   26
               Hovdinggrav på Bjåland   29
     Grendene veks fram   30
               Eldste gardane i Morgedal   31
               Fyrste gardane i Sundbygdi   33
               Lundevall og Epletveit   34
               Fjågesund og Kilen   35
               Haugland, Sandland og Groven   36
          Vikingtidsrudningar   37
               Vikingtidsgardar i Brunkeberg   39
               Vikingtidsgardar i Sundbygdi   43
               Kviteseid gard og Østenå   46
          Kva for ein gard er den eldste i Vrådal?   48
               Kor gamle gardar er Vrå og Roholt?   48
               Fleire vikingtidsrudningar i Vrådal   50
               Oppsummering   51
 GAMALNORSK TID (1050-1350)   54
               Vikingtid og millomalder   55
     Busetnadsutvikling 1050-1350   56
          Korleis kan ein leite etter millomaldergardar?   56
               Kjennemerke på millomaldergardane   56
                    Gardane eldre enn år 1050 (56);  Eldste skriftlege omtale (56);  Dei eldste skattelistene (57);  Kyrkjelege eigedomspartar (58);  Landskyldstorleiken (58);  Underbruk og øydegardar (59)  
               Bortkomne gardar og gardar med nye namn    63
 Vrådal (63);  Kilen (64);  Lundevallsgrendi (64);  Dalane (66);  Morgedal (67)  
               Sikre og ikkje fullt så sikre millomaldergardar    68
     Folketal   70
     Næringsgrunnlag   71
     Joreigedomstilhøve   72
               Landskyldsystemet   72
               Lokal vri på landskylda   74
               Kven åtte jorda?   77
               Oppsummering   80
     Samfunnsorganisasjon og styring    81
          Samfunnsorganisasjon i Telemark fyre rikssamlinga   83
               Tridjungar med eigen rett   84
          Telene og kongemakta   84
               Ny rettsskipnad   85
 Sysselmannens ombodsmenn (86);  Kviteseidingar og gamalnorsk rett (87)  
               Dei eldste skattane    91
 Kvifor so låge skattar? (94) 
          Kristendom og kyrkje    96
          Kviteseid kyrkje - rang og alder    98
               Det store gamle prestegjeldet 103
               Stavkyrkjene i Brunkeberg og Vrådal 104
               Segnkyrkjer 104
               Høgendis-kyrkjer 106
               Prestar og prestegardar 108
               Prest, kyrkjelyd og presteløn 109
 Bispevisitas (111);   Kyrkjeverjeplikt (113);  Peterspengar (103);  Kyrkjetukt (114);  Kristendom og folkesjela - Draumkvedet (114). 
 SEINMILLOMALDEREN (1350-ca. 1600)  116
     Prest og krise 116
               Tradisjonen om Stormanndauden 117
               Smått med skriftlege samtidskjelder om pesten 118
     Busetnadsutvikling 119
               Minste busetnaden i seinmillomalderen 120
     Endra eigedomstilhøve 126
               Landskyldfall 126
               Prisfall 128
     Produksjon og livekår 130
     Politiske og resslege tilhøve 132
               Lensstyre 133
               Futen 134
               Lensmann 134
               Bøndene reiser seg, men blir tukta 135
               Biskop Øystein refser telene 137
               Grjotgard frå Kilen og biskopen 138
               Grjotgard i deildetvist 140
               Harde hogg og dyre bøter 143
               Eit rettssamfunn trass i alt? 147
 Kor utbreidd var valdsbruken eigentleg? (148);  Eit fredeleg kontrapunkt (149)  
          Prestar og kyrkjetilhøve fram til 1621 150
               Kyrkjereforma 156
               Presteløn og kyrkjegods 159
          Tidarskifte? 165
 FRÅ CA 1600-1723 166
     Busetnadsutvikling 166
 
Kjeldene (167);  Nye gardar frå tida 1593 til 1609 (167);  Landskatteytarane (168);  Busetnaden i 1618 (169);  "Husmenn i 1620-åra (171);  Hardæva (172);  1647-busetnaden (174);  Gardar og plassar i 1664 (175);  Gardsbusetnaden i 1623 (177);  Husmannsplassar i 1711 og 1723 (178).
 
     Aukande folkemengde  181
 Folketalet i 1664 (183);  frå 1593 til 1723 - taloversyn (184);  Normale og avvikande vokstertal (185);  Snøgg, men rykkvis vokster - 1593 1664 (186);  Folkeauken går seinare - 1664-1723 (188) 
     Skyldeige og sjølveige - landskyld og bygjeld Eigedomstilhøva i Kviteseid i endring frå 1600 til 1723  191
               Ervingar på Haukom 191
               Partseige og heileige 193
               Sjølveigar- og leiglendingsgardar 194
               Bygselsrett 195
               Bygselsavgifter 196
               Kven åtte Kviteseid-jorda? 196
 Sjølveigargods og bygselgods (198);  Utanbygds eigedom på Kviteseid-hender (200);  Kviteseid-jord i utanbygds eige (201);  Krongods (205);  Kyrkjegods (206);  Bondegodset (206) 
          Kvifor heileige og sjølveige?  207
               Bygselsreglar og skattar 207
               Tømmerdrift og bykredittar 208
 Såmund Hakeson Kleiv på farten (209);  Panteobligasjonar (211)  
               Framstig?  212
     Skogsdrift og tømmerhandel fram til kring 1720 213
               Skienshandel 213
               Hollendarhandelen - og kongelege framstøytar for å stoppe denne 214
               Mastetømmer i 1620-30-åra 216
               "Ingen skog" i Brunkeberg i 1661 216
 
Tømmer til "Hans Mayestetz paabuden scatter (217);  Fut og tømmerhandlar (219);  Andre tømmerhandlarar (222);  Lygn og sanning frå Landkommisjonen (223) 
 
               Kongen trekkjer seg - trelasthandlarane får monopol  226
 Kviteseid under sagbruksvedtekta av 1664 (227).  
               "En ruineret Bonde formaar intet at schatte"  230
 Kor effektiv var den nye lova? (231);  Kviteseidinganes avrekning med Anders Claussen (231) 
               Lastetypar  233
               Tømmerprisar 235
               Kva kosta andre varer? 235
               Kviteseid-bøndene og Stolt-Anne 236
 "Stolt-Anne på Borgestad" (237)  
               Monopolet under press  241
     Bygdefolket og styresmaktene 243
 Peder Claussøn og Gullnes-reisinga (243)  
           Frå lensstyre til embetsstyre  247
               Futane 248
 Futane til 1662 (249);  Futar 1662-1719 (252) 
          Skattejungelen  253
 1500-åra - lite faste skattar -mange ekstraordinære (253);  Utlikninga av dei eldste skattane (253);  Landskatten og andre skattar framtil 1640-åra (254);  Den store kontribusjonen - nye ekstraskattar (256);  Matrikkelskattar og krigsstyr (257);  Mislukka skatteflåing (258);  Haldninga til skattekrava (159);  Kva betala dei skatt etter? (260) 
          Dei offentlege kommunikasjonar; Bonden, hesten og båten hans  260
 Skjussplikt, friskjuss og betalingsskjuss (262);  Skjuss-skifte og skjuss-skaffarar (261);  Klager og reformfreistnader (264);  "Skydspligtens Misligholdelse" (265) 
          Militære plikter og plager 266
 Krig - skattar og slåstplikt (266);  Legdshæren (269);  Kviteseid-kniktar i Kalmarkrigen(269);  Ny utskriving i 1644-45 (271);  Skort på "døgtige Karle", men rekkjene skal fyllast (271);  Endå lenger ruller frå 1666 (273);  Militæropplæring i fredstid - offiserar blir stasjonera i bygda (273);  Verjepliktige til leige (274) 
               Den store nordiske krigen  274
 Tradisjon om krigsdeltakarar (274);  Stort mannefall (275);  Reservane må ut (275);  Drabelege krigarar (277);  Dimmisjon etter søknad (277);  Etterkrigsproblem (278)  
          Rettslege tilhøve  279
               Bygdetinget 279
 Vårtinget i Kviteseid 1664 (280)  
               Tingålmugen  282
               Lagrettemennene 283
               Sorenskrivarane 285
               Lensmennene 288
               Brotsverk og straff 296
 Soning (297)  
               Kva for lovbrot blei straffa?  297
 Omtrent ikkje tjuveri (298);  Men meir slagsmål (299) 
               Drap  300
 Hake Huvestad - handsaminga av drapssaker til ca. 1670 (301);  Anders Nordgarden - endring i retsspraksis (302);  Alv Roholt (304);  Olav Moen (310);  Johannes Bjørnsson (310) 
               Nytt lovverk - færre drap  311
 Kvifor færre drap? (311) 
               Ugifte mødrar og gravide brurer  313
          Kyrkjelege tilhøve og prestar 1620-1730 317
 Endra bispedømegrenser (317)  
               Prest og kyrkjelyd  317
               Prest for prest 1622-1731 319
 Jens Mikkelssøn, strid om prestevalet, konfirmantproblem (319);  Peder Povelssøn (Vindius), ein uroleg kropp? Den fyrste av Paus'ane (321);  Amund Hanssen Morland, problemet med embetsmenns ekkjer og etterlatne born, ulovleg tømmerhogst, kongen overtek kallsretten (322);  Hans Paulssen Paus, ekteskap og økonomi, tilhøvet til bygdefolket (325);  Otto Ludvigssen Stoud bråk, spetakkel, avsetjing (328) 
               Stridens eple  335
               Guds hus under hamaren 338
 FRÅ CA 1720 TIL CA 1820 341
     Jordbruket - produksjon og arbeidsmåtar fram til kring 1820 341
          Åkerbruket 341
 Kornslag (342)  
               Arbeidet med kornet  344
 Våronn (344);  Haustonn (347);  Løebygningar (349);  Leggje kornstaen (350);  Treskjing (351);  Avgjering (352);  Turking og maling - Kvernar (354) 
               Jordeple  355
               Arbeid til "Landhusholdningens Fremme" 358
 Premiejordeple frå Kviteseid (363)  
               Årets avling  264
 Folltal (364);  Brukelege, men ufullstendige utsædsoppgåver (366);  Avlingskvanta ca 1720 og ca 1810 (366);  Dobla byggproduksjon (367);  Jordepla kjem for fullt (368);  Meir grjon per snute (362);  Sjøvberging? (368);  Telebøndene sel mat til byen 1807-1809 (369);  Krisa i 1812 - lettare Kviteseid enn elles i fogderiet - men endå ille nok (371);  "Blomstrende Frugtbarhed og Velstand" (372);  Kor mykje mona jordepla? (374) 
          Husdyrbruket  374
               Kreturstatistikk 374
 Kviteseid-kretur i 1657 (375);  Kreturflokken i Kvitesdal kring 1720 (376);  Buskapen i 1808 (380);  Frå 1720-åra til 1808 (381) 
               Kyrne på Flatland og andre naut  383
 Storfeslaget (386);  Slaktevikt  (388);  Mjølkeyting (389) 
               Sauer  390
               Geiter 390
               Hestar 391
               Kreturnamn 394
               Beiting 396
               Fôrsanking 399
 Høy (399);  Attåtfôr og naudfôr (401) 
               Stulling og fôring  402
 Litt kreturmedisin og noko om vern mot trollskap (405)  
               Fjos og stall  408
     Folketal og folkeskikk, kjærleik og død 412
          Folketalsutvikling 412
               Flytjestraumen til og frå Kviteseid 413
 Nokre innflytjarar (414) 
          Elsk og giftarmål  418
               Friing og utefluging 418
 Belemål (420);  Festarmål (421)  
               Gjestebod  422
 Fyrebuingar (422);  Digre gilde (423);  Dagen fyre dagen (425);  Brudlaupsdagen (426);  Benkegåve og heimanfylgje (427);  Brureferd (428);  Etter brureferda (430); 
               Like granneborn leikar best  434
 Ekteskap, årstider og åringar (437)  
               Barsel og dåp  439
 Utburdar og bytingar (442);  Kven bar ungen til dåpen? (444);  Kva skal barnet heite? (445);  Innleiing av barselskoner (449) 
          Fødsel og død  450
 Huslyden på Håtveit (452)  Barnedød i Kviteseid (454);  Vårungar og haustungar (454)  Dauden om våren (455)  Kriseår (456)  Dødsfyrebuing, feigdevarsel og lagnadstru (458) 
               Likferd  460
     Fleire slags folk enn bønder 464
          Husmennene 464
               Kvifor husmannsplassar? 464
               Husmannsvilkåra 465
 Festetida (465);  Rudningsrett og stedsmål (466);  Husehevd (469);  Plasshusa (470);  Plassleiga (471);  Pliktarbeid (473);  Beiting og gjæting (476);  Rett til skogsvirke (477);  Rett til utviding av plassjorda (477);  Fiskerett (477);  Ein hovudregel (478);  Husbondsansvar? (478) 
               Kor fast sat husmannen på plassen?  480
 Breidalen under Tveit (481);  Spjotsodd under Neset (484);  Hestskodiket under Heggtveit (484);  Juve under Vrå (485);  Betaling for å røme plassen (485);  Husmannens rettslege stilling, vurdering og konklusjon (486)  
               Husmenn i mange yrke  487
          I utkanten av husmannsstandet 491
               Lutbrukarar på plassar 491
               Lutbrukarar på gardar 493
          Drenger og jenter 496
               Bindane arbeidsavtaler 498
               Tenarløner 499
 Normalløn og personlege tillegg (500);  Lågtløna jenter (500);  To systrar (502);  "Selvraadige Arbeidarar" (508)  
          Busetar og lausarbeidarar  507
 Husmenn utan jord (508)  
          Fatigfolk og fatighjelp 508
 Legdslemer i 1720-åra (510);  Fatigfut (511);  Fatigreforma i 1780-åra - Øvre Telemark pionerområdet i stiftet - Kviteseid og Seljord fyrst i fogderiet (512);  Legdslemer, fosterborn og almissemottakarar (514);  Fatigfolk i 1787 (514);  Femtekvart menneske på fatigkassa (516);  Færre fatige eller dårligare hjelp? (517);  Kornmagasinet (517) 
     Eigedomstilhøve 1723-1819  520
          Garddeling 520
          Veksande sjølveige 523
          Kvifor skifte eigedomstilhøva? 526
               Kviteseidgardar på kaupmannshender 529
               Nokre einskildgardar 533
 Søndre Haukom frå sjølveige til sjølveige (533);  Runningen frå husmannsplass til lensmannsgard (534);  Innvikla utvikling på Skarprud (534);  Oppsummering (536)  
     Skogsdrift og tømmerhandel 1723-1830  537
               Tømmerslag og -dimensjonar 537
               Flotingsveger, leveringsstader og tømmerkauparar 538
               Lang framdriftstid 539
               Hogst og drift 539
               Floting 541
               Vrangfoss-saka 544
               Hogstkvantum 548
               Gards- og bygdesager 550
               Tømmerprisar 554
 Driftskostnader (558);  Lutbruksthogst (559);  "At hugge eller at lade hugge?" (561);  Kaupekrafta i tømmerstokkane (561)  
               Kreditthandelsystemet  564
 Vrådølar og Arendals-kaupmenn (566);  Arendalsmonopolet blir brote (570);  Sluttmerknad (571)  
     Offentleg styre og stell - embetsmenn og bygdefolk  571
          Prestane i tida 1731-1810 572
               Hans Jacob Bloch 572
               Johannes Brochmand 575
               Kviteseid prestegard 580
               Niels Windfeld 585
 Gu velsigne presten kaans (591)  
           Klokkarar, lærarar, opplysning og skulestell  595
               Klokkarane til ca 1800 595
               Omgangsskule og skulehaldarar 598
 Skolerutane i 1776 (600);  Lærar - eit lågstatusyrke (600);  Lærarar i 1770-åra (601);  "Skuleadministrasjon" (602);  Pedagogisk målsetjing (602);  "Forbedret Indretning" - planar om fastskule (602);  Uviljuge roteforstandarar (602);  Meir og mindre "bequemme skoleholdersubjecter" (603);  Frå klokkar til kyrkjesongar - eksamen i salmesong (604);  Ole Bjørnsen (605);  Skuleborna (607);  Bøndene vil ha betre skule (608) 
               Kviteseids leseselskap  608
               Kviteseid seminar 610
          Verdslege øvrigheter i arbeid 613
               Ålmennt 613
               Amtmenn 614
               Futar 1719-1836 615
 Joachim Schweder (615);  Paul Hansen (616);  P.J.Cloumann (619);  Marcus Henrik Florentz (626) 
               Skattar 1723-1827  629
 Ekstraskatten 1762-72 (633);  Nytt skattesystem 1816 (635);  "Sylvskatten" (635);  Skattekrav og bondepolitikk (638) 
               Skjussplikt, skjuss-skipnad og gjestgjeveri 640
 Skjuss-skifte i 1768 (640);  Husmennene må take båtskjussen (642);  "Naar vores Hest er borte, bliver alt Arbeide forsømt" (644);  Hestelause brevdragarar (645);  Vrangt å bli formelt friteken for skjussing (645);  Men ingen velstandsmann tarv skjusse sjølv (646);  Gjestgjevarar med og utan kongeleg privilegium - lovlege og ulovlege skjenkestoger (647);  Husmann og gjestgjevar (649);  Kongebrev om øl og dram (650);  Vrangt å stoppe den ulovlege skjenkjinga (651);  Talet på gjestgjevarar aukar (651);  Ny skjussordning i 1816 (652) 
               Militærvesen  652
 Kompani og regiment (652);  "Løysing" (653);  Kompanisjefar i  Kviteseid 1720-1830 - bustader og sosial status (656);  Sjefsgard på Skogsmark (661);  Sjefsgard på Nordbø (662);  Løytnantar, sersjantar og korporalar (663);  Militærsatire fra 1700-åra (664);  Holstein-karar (667);  Tytebærkrigarar (668);  Soldatar i ufreds-åra 1807-14 (669) 
          Rettsvesen  673
               Ålmennt 673
               Sorenskrivarar 1723-1832 674
 Paus'ane (674);  Ramshart (680);  Niels Wamberg (680);  "Skrivar Jul" (684)  
               Lensmenn 1723-1830 685
 Oversyn (685);  Kunne kvende vera lensmenn? (686);  Tinglagsinndelinga - ikkje minst eit pengespursmål (686);  Friviljuge og ufriviljuge lensmenn (688);  Lensmannsløna blir betre og lensmannen motivera for oppgåva (692);  Kva slags folk blei lensmenn? (693);  Lensmann Nicolai Paus ille lika (694);  Bondelensmennenes tid ute (696) 
               Brotsverk og straff  697
 Slagsmål og drap (697);  Tjuveri (699);  Sedugskapssaker (700);  Tenestjenta og kapellanen (700);  Ein ikkje heilt avfeldig gamling (703);  Liberalisering av rettspraaksis i sedugskapssaker (704) 
          Bygdefolk i den politiske avgjerdsprosessen  705
               Bøneskriv og sendemannsreiser til kongen  705
               Lofthus-rørsla sett frå Kviteseid 708
 Grunnlaget for Lofthus-rørsla i Vest-Telemark (716);  Fylgjer av Lofthus-rørsla (718)  
   
 OVERSYN OVER LITTERATUR OG KJELDER  721
 I - Litteratur og oppslagsbøker (721);  II - Hovudoppgåver og andre uprenta arbeid (730);  III - Prenta kjelder (731);  IV - Uprenta kjelder (733);  V - Muntlege kjelder (735) 
   
 Avstyttingar  736
   
 TILVISINGAR OG MERKNADER  737
              Til Forfattarens fyreord (s. 18 - 20) 737
               "  Fyrrhistorisk tid (s. 21 - 53) 737
               "  Gamalnorsk tid (s. 54 - 80) 739
               "  Samfunnsorganisasjon og styring (s. 81- 115) 741
               "  Seinmillomalderen (s. 116 - 165)  745
               "  Busetnad og folketal ca 1600-1723 (s. 166 - 191) 749
               "  Eigedomstilhøve ca 1600-1723 (s. 192 - 212) 750
               "  Tømmernæringa til ca 1723 (s. 213 - 242) 751
               "  Bygdefolk og styresmakter (s. 243 - 278) 754
               "  Rettslege tilhøve (s. 279 - 316) 757
               "  Kyrkjelege tilhøve (s. 317 - 340) 760
               "  Jordbruket til ca 1820 (s. 341 - 411)  763
               "  Folketal og folkskikk, kjærleik og død (s. 412 - 463) 772
               "  Fleire slags folk enn bønder (s. 464 - 519) 777
               "  Jordeigedomstilhøve (s. 520 - 536) 781
               "  Skogsdrift og tømmerhandel (s. 537 - 571) 783
               "  Prestar, kyrkje, opplysning og skule (s. 527 - 612) 785
               "  Verdslege øvrighetar i arbeid (s. 613 - 719) 791

Nyhetsbrev fra Slekt1

Vi sender sporadisk tekster publisert
på Slekt1 og produkter publisert i vår nettbutikk.

Lag, en, vakker, nettside, Med, din, egen, personlige, domene, SimpleSite

Gratis slektstavler