Ringsakboka : bygdebok for Brøttum – Ringsaker – Veldre

Ringsakboka : bygdebok for Brøttum – Ringsaker – Veldre
  Gjør et hurtigsøk etter denne hos:
  Søketips
Oria Nasjonalbiblioteket
BiblioteksøkAntikvariat.netDanskernes Historie Online
Undertittel
Mellomalderen
Bind
2
Forfatter(e)
Ragnhild Ormøy
År
1992
Utgitt
Brøttum historielag Ringsaker historielag Veldre historielag
ISBN
8299175658, 8299175623
Sider
232
En del av verket
Ringsakboka
Kilde
BIIBSYS

Forfatter er historikeren, Ragnhild Ormøy som skriver om perioden fra år 1000 til 1660.
Bildekunstneren Olav Bjørgum har laget 25 grafiske illustrasjoner.
Fotograf Jan Haug har vært bilderedaktør og utformet boka.

Innhold

  

 I.  Fra vikingtid til middelalder 

Side

 Ringsakbygda trer fram     9
 I sentrum for rikspolitiske hendinger     9
 Hvorfor ble Ringsaker møtested for kongene?   12
  
   

 II.  Middelalderen ca. 1000-1530

 
 1.  Et samfunn i forandring   17
 Bygda og bygdelaga   19
 Kildene   21
 Bygda tar form   23
 Gamle bygdelag   23
 Tingordning   26
 Saker på bygdetinget   29
 Lagting   29
 Forsvarsordning   30
 Nye lover om vern av landet   32
 Mjøskastellet   33
  
 Nye styringsformer   34
 Årmenn, lendmenn og jarl   34
 Syslemenn   35
 Lagmenn   37
 Bondelensmenn   37
  
 2.  Kristendom og kirke   38
 Den første kristne tida   38
 Kirkeordning   40
 Ringsaker sokn   41
 Ringsaker kirke   42
 Kirken og soknet på Fylkeshaug i Veldrebygda   45
 Andre kirker og sokn i bygda   46
 Kirken på Brøttum   46
 Kirke og kirkegard på Rør   48
  
 Prester   50
 Arbeidsoppgaver   50
 Inntekter til prest og kirke   50
 Prester i Ringsaker   51
 Prost og biskop   53
  
 3.  Gamle garder og ny bosetting   54
 Gard og bruk   54
 Kilder til bosettingshistoria   55
 Gardsnavn   55
 Nyere kilder   55
 Eiendomsforhold   56
 Beliggenhet og størrelse   56
 Gardene i Veldre   56
 Nyrydding og vekst   60
 Bruksdeling   62
 Gardene i sørbygda av Ringsaker   64
 Bergsfjerdingen   64
 Nyrydding og vekst   65
 Gardene i Revlingfjerdingen   67
 Nyrydding og vekst   67
 Bosettinga i hele sørbygda   70
 Bruksdeling   70
 Gardene i midtbygda   70
 Nyrydding og vekst   73
 Bruksdeling   74
 Gardene i Brøttum   74
 Vekst og nyrydding   75
 Bruksdeling   76
 Bosetting i bygda   76
  
 4.  Gard og folk   78
 Husdyrbruk   79
 Hestehold   81
 Åkerbruk   84
 Driftsmåter i åkerbruket   85
 Attåtnæringer   88
 Jakt   89
 Skogen   89
 Jernutvinning   90
 Smed- og metallarbeid   90
 Innearbeid   91
 Matlaging   91
 Ølbrygging   94
 Tekstilarbeid   95
  
 5.  Dagligliv og fellesskap   97
 Fødsel og dåp   97
 Stell og opplæring av barna   99
 Ungdomstid og voksen alder 100
 Alderdom og død 100
 Våpenhold 101
 Drap og rettergang 103
 Veg- og brubygging 103
  
 6.  Eiendomsforhold i bygda 105
 Hvem eide jorda i Ringsaker? 105
 Kirkegods 106
 Jordegodset til erkebispestolen 106
 Jordegodset under bispestolen på Hamar 108
 Hamar kapittels jordegods 109
 Lokalkirkegods 109
 Når skjedde godsoverføringa? 110
 De sosiale lag i bygda 110
 Jarlen - Sigurd fra Rør 111
 Markus på Skog i Brøttum og Sigurd Markusfostre - Hvem var de? 112
 Riddere og andre adelsfolk 113
 Prester 114
 Bønder med jord 115
 Leilendinger 116
  
 7.  Kvinner i bygdesamfunnet 118
 Kvinnelige jordeiere 118
 Festermål mellom kvinne og mann 118
 Medgift eller heimanfølgje 119
 Tilgave 120
 Fordeling av arv mellom kvinner og menn 121
 Skifte etter ektemenn 122
 Odelsrett 123
 Tap av arverett 123
 Gaver til kvinner 124
 Gaver og testamenter fra kvinner 124
  
 8.  Kjøp og salg 126
 Fast eiendom og løsøre 126
 Et gammelt skinnbrev fra Ulven på Velong 128
 Størrelse og pris på salgsjord 131
 Når ble jorda solgt? 132
 Hvem kjøpte og solgte jord? 133
 Hvorfor ble jord kjøpt og solgt? 136
  
 9.  Tid og kalender 138
 Året 139
 Datering av året 140
 Måneder, uker og dager 142
 Datering 143
 Helgen- og høgtidsdager 143
 Messedager for norske helgener 144
 Ringsaker alterskap.  Illustrasjoner 145
 Messedager for bibelske helgener 156
 Dager for utenlandske helgener 158
  
 10.  Pest og ødetid 160
 Ødegarder 162
 Ødegarder i Veldrebygda 163
 Ødegarder i sørbygda 165
 Ødegarder i midtbygda 166
 Ødegarder på Brøttum 167
 Ødegardstall for bygda 167
  
 11.  Lokalstyret i seinmiddelalderen 169
 Bygdestyre 169
 Lagrettemenn 170
 Lagmannen 171
 Bondelensmenn 171
 Kirkestyre 171
 Fjerdinger 172
 Hvor gamle var fjerdingene? 175
  
 12.  Bygda og øvrigheten 176
  
  

 III.  Tida fra ca. 1530 til 1660

 
 1.  Ny framgang i bygda 179
 Bygda i 1528 179
 Nye gardsbruk 1528-1593 180
 En eksplosjon av rydningsgarder 182
 Fullgarder, halvgarder og ødegarder 184
 Bosettingsutviklinga i Ringsaker 185
  
 2.  Fra adelsfolk til husmenn 186
 Adelsfamilier 186
 Gyrvild Fadersdatter Gyldensparres jordegods 186
 Skredsholgodset 187
 Tjernegodset 188
 Ukedagstjenere til Skredshol og Tjerne 188
 Samsalgodset 190
 Odelsbønder og leilendinger 191
 Husmenn og handverksfolk 192
 Drenger 193
 De gamle i bygda 194
 De vanføre i bygda 195
  
 3.  Allmue og øvrighet 195
 Lensherre, fogd og lensmann.  Lagmann og sorenskriver 195
 Lagmannen og lagmannsgarden på Rør 197
 Prest og kirke 198
 En bitter prestestrid 199
 Andre offentlige oppgaver i bygda 200
 De mange skattene 202
 Garnisjonsskatten og andre militære skatter 202
 Den nye store skatten i 1644 203
  
 4.  Gard og hus 205
 Bolstadbygningen 205
 Bygninger på gardene 207
 Andre gamle bolighus i bygda 207
 Uthus og tun 210
  
 5.  Tilstanden i bygda rundt 1660 211
 Eiendomsforhold 213
 Hvem eide jorda? 213
  
 Noter 217
 Litteraturliste og trykte kilder 230
 Utrykte kilder 232